Түмээс уус
(Саха омук санаата буолар,
урааІхай аймах улуута туолар
Кµнтэйэр Тµмээс Ууска аныыбын.
Сэтинньи 7 к. 2004 с.Уххан)
Ый нууралын сырдыгынан
Ыра санаатын симээбит
Ымыы ылгын ыйаахтаах
Сулустар суґумнарынан
Сотуллубаттык суруллубут
Сойбот суон сурахтаах
Этиттэриилээх этигэн көстүүнө
Эриэн холустаҕа эпсэри эҥсэн
Этэр тыынар өҥ тыллаах
Дириҥ долоҕой дьиҥиттэн
Дьиктини кэрэни булаттыыр
Сорсуннаах сонордьут өйдөөх
Ис чиҥ ис хоґоонуттан
Иһирэҕи истиҕи ирдиир
Иэйэр имэҥ куттаах
Кыларыйбат кырааска уруһуйдаах
Кистэлэҥнээх киистэ бичиктээх
Суураллыбат соһо суруктаах
Күн тэйэринэн күлүм уулаах
Күн дэлэйинэн күлэр уулаах
Күндэйэ диэн дойдулаах
Күнтэйэр Түмээс Уус доҕорбор
Айбыттан анаарыылаах
Айыы Хаан айхалын аныыбын!
Уһулуччуларга анаммыт
Улуу сахтан ууруллубут
Урааҥхай уруйун уунабын!
Саха саҕыллар саҕын
Сатаан аҕаан таһаарбыт
Сатабылгын сөҕөбүн
Күн күлүмүрдэс утаҕын
Уран уруһуйга угуйбут
Уобарастаргар умсабын
Өҥ-тала өркөннөөҕүн
өстөн өһүккэ тийэр
өйдөбүллээҕин сомсобун
Үөрэр-дьүөрэ үчүгэй талыы
Сыымай-дьикти сыбыы сыһыарыы
Талбата талыытын таайабын
Холуур-холбуу хомоҕой уруһуй
Суулуу сото солун суруйуу
Суолун-ииһин анаарабын
Кустук өҥүн талыытынан
Киистэ кылларын ытаппыт
Кистэлэҥнэриҥ домноох
Куруһуба дьэрэкээн өҥнөрүҥ
Куолутун сэһэнин кулукута
Куттан-сүртэн тутулуктаах
Холуста хонуутугар хонуктуур
Хомоҕой хоһуйууҥ хоһоонун
Хоноһото хомуһуннаах.
Олоҥхону оһуордаан
Остуоруйаны оломноон
Ойууну ойуулаан
Айыылары дьүһүйэн
Иччилэри илэтитэн
Ууһу уруһуйдаан
Абааһылары арааттаан
Аналларынан туруортаан
Айбыт-туппут айымньыгар
Сурах буолбут
суон суолтабытын
сураа суруккар тиспиккин.
Урааҥхай саха
Уратылаах улуутун
Уруһуйгар эппиккин
Үдэн түгэҕиттэн
Үрүҥ күҥҥэ тиийэ
Үс дойду үтүөтүн
Үрүҥүн харатын ситэҥҥин
Үрүҥ холустаҥ хонуутугар
Үҥэ-сүктэ түмпүккүн
Өспөт үйэлэр
Өлүүскэлээх өрүүлэрин
Өйдүбүллэрин өһүлэн
Өҥ-дьүһүлгэн талатынан
Өлбүт-сүппэт тыыннаан
өйдөбүнньүк хаалларбыккын!
Мэҥэ ойуу суруккар
Кииммит кимэ кэпсэнэр
Хааммыт хантана этиллэр
Этигэн көстүү айыыгар
Быстыбат ситим биллэр
өйдөбүл тыына тиллэр!
Айбыт Аҕа Халлаан айанньыта
Киҥкиниир киэҥ куйаар илдьитэ
Ааспыт, кэлэр кэм суолдьута
Күнтэйэр Түмээс Уус!
Эн айар талааҥҥынан
Үйэлэргэ үүннэрдиҥ
Үөмэн тийбэт үөрүүлээх
Үөскүү-үөдүйэ турар
Үтүмэн үтүө үчүгэйбитин
Саас үйэ тухары
Саргылана саҕылла турар
Саха омук албан аатын!
Олох уотун уматан…
(Тимофей Степановка Кузьмина Е.В. холһооно)
Күн сирин
Күндэйэттэн көрөн,
Олоҥхо дойдутун
ураннык дьүһүйэн,
Ойуулаан
Олох туһун туойбут,
Олох уотун умаппыт
Убай саныыр киһибит
Түмэппийбит!
Уран киистэтинэн
Умсугуйа одуулаан,
Хатыламмат
Хартыыналарын
Хаалларбыт маанылаан,
Ойуу – оһуор кэрэтин,
Олох дьолун үйэтитэн!
Олоҥхо бухатыыра –
Сахам ньургун уолана,
Саха хоһуун хотойо
Дьол утаҕын утума!
Күн Куо мөссүөнэ,
Нарын кэрэ сэбэрэтэ –
Кыыс оҕо бэйэтэ,
Кэнчээри кэскилэ.
Хабыр хапсыһыы
Халлааҥҥа харбаһыы,
Үөдэн түгэҕин өҥөйүү,
Дьөһөгөй оҕотун өрөгөйө!
Ийэ кут иэйиилээх
Ийэ аҕа алгыстаах
Ийэ тыл илбистээх
Ийэ айылҕалаах
Олоҥхо уола кыыһа
Үс куту үөскэтэр
Таптал тыыннаахтар,
Уостубат уйгулаахтар!
Олох туһун туойбут,
Олох уотун умаппыт
Убай саныыр киһибит
Түмэппийбит!
Кузьмина Е.В.Быыстапкаҕа
(Николай Егоров хоһооно)
Түмэппий быыстапката
Дьокуускайга тардылынна,
Икки сүүсчэ хартыыната
Дьон дьүүлүгэр арылынна
Хамнаан кэлиэх хартыыналар,
Уран куттаах уруһуйдар,
Алгыс тыыннаах айымньылар
Көрдөрүүгэ бу тураллар.
Талба талаан Таҥараттан,
Айар дьоҕур Айыылартан,
Уран сүрэх Айылҕаттан –
Ийэ, аҕа дойдутуттан.
Санаа саантыыр, харах хайгыыр
Үтүөкэннээх көстүүлэрэ,
Сүрэх үөрэр, дууһа сырдыыр –
Түмээһэбит үлэлэрэ.
Кэрэ кэҥиир билии үрдүүр
Истиҥ тыллаах алгыстар
Дьоҕур, талаан өрөгөйдүүр
Олоҥхобут ойуулара
Алааһым арчыһыт Хотуна
Сайылык Уола тыллара
Көп хойуу күүгэҥниир суһуоҕун
Күөх солко былаакка суулаабыт,
Кылбайар кэрэни күлүмнээн
Күндэлэс күнүгэр оонньоппут.
Туналхай ньуурдарын кылбатан
Туос үрүҥ таһаата дьэргэйбит,
Тахсар күн манньыйа даҕайан
Тохтубат көмүстүү дуйдаабыт.
Алааһым арчыһыт хотуна
Аргыыйдык алгыһын атаарбыт,
Айылҕа анаарар тойугун
Арыллар сарсыарда анаабыт
Налымныы наскыйбыт лабаата
Нарыннык суугунуу ыллаабыт,
Намчытык сипсийэн тапталы
Нуһараҥ салгыҥҥа суулаабыт.
Саймаархай сайыҥҥы күндүнү
Сиэдэрэй симэҕэр ыйаабыт,
Сэҥээрбит сиккиэргэ сэгэтэн
Субурҕай ытарҕа хамсаппыт.Генийдээхпит
(Николай Егоров хоһооно)
Күннээх ый үҥкүүлүүр түөлбэтигэр
Үс Күндэйэ килбэйэр киинигэр,
«Бөлөһүөк Түмээһэ» төрөөбүтэ,
Айыылартан алгыстаах түспүтэ.
Ону баара сэрии холоруга
Дьоннорун үрүө-тараа ыспыта:
Икки убайын, эдьийин ыалга
Нэһилиэк сэбиэтэ тарҕаппыта.
Аҕата үлэ фронун саллаата,
Ийэтэ – аччык сыл сиэртибэтэ.
Иккилээх Тима убайын кытта
Сунтаар дьааһылатыгар киирбитэ.
«Салтаан Саар…» остуоруйаҕа курдук
Уһаакка угуллан айаннаабыт
Тимофей Степанов худуоһунньук
Алгыстаах айана саҕаламмыт.
Марбаҕа, Тойбохойго иитиллэн
Уол оҕо, сүһүөҕэр син турбута,
Москваҕа «Суриковы бүтэрэн»
Олох киэҥ аартыгар тахсыбыта.
Аан дойдуну, аар саары сөхтөрбүт
Үс саха үөрүүтүн үрдэтиспит
Күндэйэлэр сүдү киһилээхпит,
Дьиҥнээх Саха Саарына уоллаахпыт.
Уһулуччу талаанынан айбыт,
Өбүгэлэрин аатын ааттаппат,
Чакырдар чаҕылхай сулустаахпыт,
Үйэлэри үөрдэр ыччаттаахпыт.
Улуу олоҥхону ойуулаабыт,
Урааҥхай саханы уруйдаабыт,
Сунтаардары суон сураҕардыбыт
Норуоднай худуоһунньуктаахпыт.
Кинини таҥара таптыыр этэ:
Үлэ бөҕөнү үлэлээбитэ,
Аан дойду сөхпүтэ, билиммитэ,
Устуоруйа нөрүөн нөргүйбүтэ.
Дойдутун буорун холумтаннанан
Айар талаана сириэдийбитэ,
Дьонун-сэргэтин алгыһынан
Гиннес кинигэтигэр киирбитэ.
Көмүһүнэн күлүмнүүр күрүлгэн
Кустугунан тырымныыр өҥүнэн
Уруһуйдаан ойуулаан хаалларбыт
Айымньылара – биһиги баайбыт.
Күн улууһун дьонун айхаллаабыт,
Айыы сирин кэрэтин кэпсээбит
Сахалар киэн туттар киһилээхпит,
Аан дойду билинэр Генийдээхпит!
«Дьиҥнээх саха Микеланджелота,
Ойуулуур эпос олоҥхоһута» —
Сайдыылаах омуктар билинэллэр,
Устуоруйа ону бигэргэтэр.
Хас үйэнэн кини хатыланыай?
Оннук түгэн тосхойуо биллибэт …
Сайдыы ханнык хайысханан барыай?
Дьоллоох эбит, биһиги бириэмэбит.
Киэн туттар иннибитигэр уктар
Үтүөкэн дьоннордоох нэһилиэкпит
Кинилэр ааттарын үйэтитэр
Эдэр көлүөнэлэр – ытык иэспит.
«Кытыы сиртэн генийдэр төрүүллэр», —
Ломоносов өтө көрөн эппит…
Улуу дьоннор билсиһэллэригэр
Үйэлэринэн хааччах суох эбит.